2007
Algemeen
Dit jaar wil ik de lezers van dit jaarverslag iets meer vertellen over de ontwikkeling van de economie van Kaap Verdië.
De archipel van 9 bewoonde Kaapverdische eilanden ligt 500 km voor de West-Afrikaanse kust ter hoogte van Senegal in de Atlantische Oceaan. Er zijn 5 bovenwindse eilanden (Barlavente), waarvan San Antao en San Nicolau qua natuur verreweg de mooiste zijn, en 4 benedenwindse eilanden (Soltavente), waaronder het grootste eiland Santiago (2 x zo groot als Texel), waarop de hoofdstad Praia (ca.130.000 inwoners) ligt. Links van Santiago ligt “ons” eiland Fogo (“vuur” in het Portugees) , 476 km2 groot, dat voor een groot deel gedomineerd wordt door de vulkaan Pico, 2652 meter hoog.
Kaap Verdië is vanaf de ontdekking in 1456 in opdracht van de Portugese koning Hendrik de Zee-vaarder een kolonie van Portugal geweest en dat heeft haar sporen helaas wel nagelaten. Ten tijde van de kolonisatie waren de Kaapverdische eilanden nog groen, hetgeen uit de naamgeving Cabo Verde (Groene Kaap) te herleiden is. Nadien zijn in de loop van de tijd vrijwel alle bomen gekapt om als stuthout te dienen voor de Portugese mijnbouw. Het directe gevolg was een enorme erosie van vruchtbare grond, zodat nu nog maar ca 10% van de totale oppervlakte van Kaap Verdië gecultiveerde grond is, waarop landbouw mogelijk is. In totaal is dit slechts 400.000 ha. Met name San Vincente bestaat uit vrijwel kale heuvels, waarop helemaal niets wil groeien.
Eeuwenlang was de slavenhandel voor Kaap Verdië een belangrijke bron van inkomsten. Door de ligging tussen Afrika en Amerika werd de vroegere hoofdstad Cidade Velha (oude stad), 15 km van Praia, een doorvoerplaats van slaven uit Afrika. Handelaren kochten en verkochten de aangevoerde slaven voor het werk op de plantages in geheel Amerika. Een aantal van hen werd ingezet om zware arbeid te verrichten op de katoen- en suikerrietplantages van Kaap Verdië zelf. Nadat de slavernij in 1864 was afgeschaft nam de economische betekenis van de Kaapverdische eilanden snel af.
Aan het eind van 19e eeuw werd de havenplaats Mindelo op het eiland San Vincente belangrijk als bunkerstation van kolen voor de stoomschepen, die via Kaap de Goede Hoop van Amerika en Europa naar Afrika en Azië voeren. Deze opbloei van de economische bedrijvigheid verdween weer toen het Suez Kanaal geopend werd en de modernere schepen stookolie i.p.v. kolen als brandstof gebruikten.
Door de geografische ligging (ca 1000 km onder de evenaar) in het verlengde van de Sahel-zone heeft Kaap Verdië een droog klimaat. In de regentijd van vier maanden is er kans op behoorlijke regenval (moessonregens), maar vaak lang niet altijd genoeg en zeker niet in een voldoende hoeveelheid.
Bij te weinig of onregelmatige regenval is de oogst gedoemd te mislukken. In de dertiger en veertiger jaren heeft dit geleid tot periodes van langdurige hongersnood, waarmee tienduizenden slachtoffers gemoeid waren en de emigratie naar Amerika grootse vormen aannam. Er wonen nu bijna evenveel Kaapverdianen in Amerika (in en rondom de havenplaats Boston) als in Kaap Verdië zelf (ongeveer 530.000 inwoners in 2007). De meeste regen komt via zogenaamde ribeira’s (uitgesleten rivier-beddingen) weer in de oceaan terecht. Een kleine hoeveelheid wordt opgevangen in cisternes (betonnen opvangbakken) en dient als drinkwatervoorziening in de droogteperiode van 8 maanden.
Sinds 1,5 jaar is er door de bouw van een stuwdam door de ook hier oprukkende Chinezen op Santiago een stuwmeer van ca 1 mln m3 water ontstaan, waarmee irrigatie naar de omliggende bananen- en suikerietplantages mogelijk is geworden. Dit is een positieve ontwikkeling voor de economie van Kaap Verdië, dat voor 80% van de behoefte aan levensmiddelen afhankelijk is van import (m.n. rijst).
Dit betekent dat voor de betaling van deze invoer telkens weer leningen moeten worden afgesloten
om de staatsfinanciering rond te krijgen. Om een beetje een indruk te krijgen de volgende cijfers:
de totale export was in 2006 ca. € 60 miljoen tegenover een import van ca € 400 miljoen.
Het opkomende Toerisme is een snel groeiende bron van inkomsten, maar de belangrijkste bijdrage aan de economie blijft voorlopig met afstand de financiële en materiële hulp, die de ca 700.000 emigranten vanuit het buitenland naar hun vaderland sturen. Ongeveer 40% van het Bruto Nationaal Inkomen wordt behaald door de onmisbare bijdragen van deze Kaapverdianen over de hele wereld.
Met betrekking tot de actuele ontwikkelingen over de economische situatie heb ik me gewend tot het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, waaronder het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking reeds enkele jaren ressorteert. Van een beleidsmedewerker kreeg ik een recent Country Report gemaild, waarvan hij zelf de volgende samenvatting maakte: ( bedankt Jorn!)
“ Kaap Verdië voert al jaren een goed macro-economisch beleid met een gemiddelde economische groei tussen de 5,5 en 7% ( in 2006 was deze zelfs 10,8%) en een beperkte inflatie.Dit heeft ertoe geleid dat de Verenigde Naties konden besluiten dat Kaap Verdië per 1 januari 2008 niet meer tot de groep Minst Ontwikkelde Landen (MOL’s) behoort. Om dit te bepalen wordt gekeken naar 3 criteria. Kaap Verdië voldoet aan twee van de drie criteria: het Bruto Nationaal Inkomen per inwoner
( in 2007 ca. € 1100) en de gestegen plaats op de “Human Development Index”. Het land voldoet echter niet aan het derde criterium, Economische kwetsbaarheid. Dit omdat Kaap Verdië ongunstig is verdeeld over negen eilanden, structurele droogte kent (en dus constante voedseltekorten), het land
nagenoeg geen grondstoffen en geen grote binnenlandse markt heeft en slechts weinig vergelijkende voordelen kent t.o.v. landen in de regio. Dit is een structureel probleem, dat moeilijk oplosbaar is. Stijgende olie- en voedselprijzen zouden de economische groei van Kaap Verdië, gezien de afhankelijkheid van importen van deze producten, kunnen drukken. Desondanks is de verwachting dat de economische groei zal blijven toenemen door investeringen in met name het Toerisme en de Dienstensector. Kaap Verdië is in vergelijking met andere West-Afrikaanse landen echter een oase
van stabiliteit, goed bestuur en armoedebestrijding. Nederland heeft een intensieve band met Kaap Verdië, o.a vanwege de grote Kaapverdische gemeenschap (ca 20.000 personen, vnl. in Rotterdam)”
Fogo
Helaas is er ook tijdens de regentijd van 2007 weer te weinig neerslag geweest om de bevolking tevreden te stellen voor wat betreft het vollopen van de cisternes en voor de landbouw om van een goede oogst te kunnen spreken. In de regenperiode, die van juli t/m oktober duurt, is er in de eerste twee maanden vrij weinig regen gevallen. De eerste grote regenbui kwam pas op 29 augustus.
Dit hield in dat al het zaad of zaaigoed dat begin augustus is gezaaid of geplant voor een groot deel verloren is gegaan. De productie hiervan is dan ook slecht geweest, met name van de maïsoogst.
Eind september kwam pas de regen waar de bewoners van Fogo lang naar uit hadden gekeken.
Het regende toen 24 uur achtereen. Hierdoor zijn vrijwel al onze cisternes behoorlijk vol met drinkwater gekomen. Voor de maïs, die de droogteperiode toch nog redelijk was doorgekomen,
was deze regen uitstekend en een deel van de maïs kon eind oktober dan ook nog geoogst worden.
Verder was de oogst van granen, erwten, bonen, cassave en zoete aardappels redelijk te noemen.
Er komen steeds meer Kaapverdianen van Fogo uit Amerika terug, die daar met behulp van hun zogenaamde”green card” vijf jaar hebben mogen verblijven en er hard gewerkt hebben.
Met het gespaarde geld komen ze terug en beginnen bijna altijd met het bouwen van een huis en met het starten van een bedrijfje. Door de eerste activiteit is de vraag naar goede bouwvakkers en technisch personeel flink toegenomen, hetgeen een goede zaak is voor de leerlingen, die onze technische school met een diploma verlaten.
In september is er een landelijke staking van twee dagen geweest door het middelbaar onder-wijspersoneel. Ook op Fogo gingen de drie lycea plat omdat de leerkrachten de achterstand op hun salaris soms tot drie maanden zagen oplopen. Als reden werd door de regering aangegeven dat het budget voor onderwijs op was. Ook onze technische school heeft onder dit euvel geleden en is een aantal maanden dicht geweest omdat de overheid de mondeling toegezegde gelden om een deel van de exploitatiekosten te kunnen financieren niet overmaakte op de rekening van onze stichting op Fogo. Inmiddels ziet de situatie er iets beter uit en is de school op 28 januari weer
met een nieuwe cursus Houtbewerking begonnen
.
Onze activiteiten op Fogo in 2007 en plannen voor 2008
Eind januari ging onze voorzitter voor zijn eerste werkbezoek naar Fogo om het uitbreidings-project van onze technische school af te ronden. Dit hield in een verdubbeling van het oppervlak van het praktijklokaal tot 126 m2 en daaronder is een souterrain gebouwd, die als opslagruimte voor de gemaakte producten en voor opslag voor het materiaal fungeert. Deze uitbreiding van de school is door de leerlingen en de leraren met enthousiasme begroet omdat nu alle tien de hout-bewerkingsmachines en de zestien zelfgemaakte houten werkbanken een goede plek kunnen krijgen in de fors vergrote praktijkruimte.
Tijdens zijn tweede werkbezoek werden op zaterdag 19 mei aan alle zestien leerlingen van de opleiding tot timmerman/meubelmaker een officieel diploma uitgereikt door o.a. Mario Lima,
Directeur-Generaal van het Ministerie van Arbeid, waaronder de scholen voor beroepsonderwijs ressorteren. Hij was zeer onder de indruk van onze inspanningen om op Fogo beroepsonderwijs mogelijk te laten worden. Al snel had de helft van de gediplomeerden een baan gevonden en inmiddels is iedereen weer aan het werk en dat is ook de bedoeling van dit voor ons toch wel ambitieuze onderwijsproject.
Er volgden besprekingen met onze ingenieur Canuto over de bouw van een verdieping op het bestaande gebouw van inmiddels 33 meter lang. Hiervoor was al een mooi trappenhuis gebouwd.
Aangezien onze Stichting slechts over beperkte middelen beschikt werd besloten om eerst de hele verdieping te bouwen en van aluminium raamkozijnen en hardhouten deuren te voorzien en deze in
de loop van 2008 binnenin af te bouwen en in te richten. Deze oplossing bleek een stuk goedkoper
te zijn als het bouwen van de verdieping in twee gedeelten.
Helaas is het ons niet gelukt om eind september opnieuw een cursus Houtbewerking te laten starten.
De voornaamste oorzaak hiervoor is de onmacht bij het Ministerie van Arbeid om van het budget,
dat voor beroepsonderwijs beschikbaar is, geld vrij te maken en ons schriftelijk te garanderen dat de salarissen van de door ons aangestelde leraren betaald zullen worden. Deze leraren hadden nog geld tegoed van enkele maanden in het eerste halfjaar 2007. De hr. Spinola heeft helaas tijdens zijn derde werkbezoek geen gesprek kunnen regelen met mevr. Fatima Timas, de nieuwe Directeur-Generaal van het Ministerie van Arbeid.
Wel een succes werd het contact met mevr. Maria Brito, Hoofd van de afdeling Kleine Ambassade Projecten, bij de Amerikaanse Ambassade in de hoofdstad Praia. Zij beloofde ons te helpen met een subsidie uit een budget, waarover iedere ambassade beschikt om ontwikkelingsprojecten financieel te ondersteunen.
Uiteindelijk is op 1 december door onze Kaapverdische voorzitter en tevens directeur van onze Technische school, Sebastiao Batista, een protocol getekend, waardoor onze Stichting een bedrag
van $ 7.500 (ca € 5.000) toegezegd kreeg voor de exploitatie van onze school. Samen met eigen inkomsten waren wij nu in staat een nieuwe verkorte cursus in januari 2008 op te starten voor de duur van voorlopig zes maanden (600 uur). De gehele cursus staat gepland voor 1000 uur.
Het derde werkbezoek in 2007 stond in het teken van de bouw van een verdieping op onze school
om daar in de loop van het 2e halfjaar 2008 de opleidingen electro- en installatietechniek te kunnen beginnen, mits hiervoor geld beschikbaar komt.
De hr. Spinola is deze maal wel erg veel naar Ponta Verde gereden ( 12 km van de hoofdstad San Filipe) om de bouw te coördineren. Er zat daardoor gelukkig veel schot in de bouw, zodat toen hij eind november weer naar huis ging het dak er al bijna op kon.
Het transport, dat begin oktober is verscheept naar Kaap Verdië, is door de hr. Spinola en zijn neef Anildo in Praia afgehandeld en de 40 computers en toebehoren zijn naar diverse lycea gegaan.
Een deel van onze transportkosten is vergoed uit bijdragen van deze lycea (€ 1.070). Verder zijn
twee kisten met gereedschap en andere spullen voor Ponta Verde naar Fogo verstuurd.
Op 24 januari 2008 vertrok de hr. Spinola alweer naar Kaap Verdië om het uitbreidingsproject zoveel mogelijk af te ronden en om te proberen voor de financiële problemen een oplossing te zoeken.
Met beide doelstellingen heeft hij succes behaald. De ruwbouw van de eerste verdieping is klaar, zoals op de fraaie foto op het voorblad van ons jaarverslag is te zien. Met name de grote ronde
ramen boven de ingang is een goede vondst van onze eigen Agnelo Spinola, ere wie ere toekomt.
Dit geheel heeft tot nu toe ca. € 50.000 gekost en hier komt nog ongeveer € 20.000 bij om het van binnen mooi af te werken en de hele school te schilderen. De inrichting van de praktijkruimte voor electriciteits- installatietechniek vergt ook nog de nodige middelen. Er komen acht houten cabines voor ieder twee leerlingen (vijf voor de toekomstige elektriciens en drie voor de loodgieters).
Er zijn ook veel aansluitpunten op het electriciteitsnet nodig om deze opleidingen mogelijk te maken.
Het geheel ziet er fantastisch uit en iedereen die onze school bezocht heeft is erg onder de indruk.
Een andere positieve ontwikkeling is de mogelijkheid die zich voordoet om onze school aangesloten te laten worden op het openbare elektriciteitsnet. Dit scheelt ons ongeveer de helft in de energie-kosten, die vnl. bestaan uit de aankoop van dieselolie om onze grote generator te laten draaien om elektriciteit op te wekken voor het gebruik van de machines. Tevens wordt de geluidsoverlast daarmee opgeheven, hetgeen ook een groot voordeel is.
De contacten van onze voorzitter met de Amerikaanse organisatie Peace Corps, die in 2007 voor het eerst tot stand zijn gekomen, hebben ertoe geleid dat wellicht in 2008 voor onze opleiding tot electriciën en loodgieter twee afgestudeerde leraren ter beschikking komen, die door Peace Corps betaald zullen worden. Zij werken op vrijwillige basis; alleen moeten wij zorgen voor huisvesting.
Dit is mogelijk een positieve ontwikkeling om de exploitatie van onze school te kunnen financieren.
Bij het opzetten van de electriciteitsopleiding hebben wij het afgelopen jaar veel hulp gekregen van het Goudse ID-College. Wij zijn in contact gekomen met de heer Auke Boersma, Coördinator opleiding electrotechniek , die ons met raad en daad terzijde heeft gestaan en dat in de komende tijd hopelijk nog lang zal doen.Onze Stichting krijgt de oude leerlingensets, die dit jaar vervangen zijn. Verder gaan er tafels, stoelen en mogelijk nog meer gereedschap en materiaal van Gouda naar Ponta Verde. Wij zijn bijzonder gelukkig met deze onmisbare steun. Bedankt Auke en anderen daar.
Hopelijk kan het ID-College ons ook helpen bij het opzetten van de opleiding Installatietechniek.
Achtergrondinformatie over de geldwerving in 2007
Het aantal donateurs is vorig jaar licht gestegen tot 235 en deze waren goed voor ruim € 10.000.
De meesten maken gebruik van de bijgeleverde acceptgiro, maar u zou ook eens de mogelijkheid
van een automatische incasso kunnen overwegen. U kunt er te allen tijde weer vanaf als u dit wilt.
Ook dit jaar verdubbelde de NCDO weer het binnengekomen geld tot een maximum van € 24.500,
vijftig procent van de projectkosten in 2007, als Kleine Plaatselijke Activiteiten subsidie (KPA).
De Gemeente Reeuwijk wordt met ruim € 3.000 een steeds belangrijkere donateur voor ons.
Daarentegen hebben we voor het eerst sinds vele jaren op onze subsidieaanvraag bij de Gemeente Gouda helaas geen reactie vernomen. Gelukkig steunde Stichting Ontwikkelingssamenwerking Gouda (SOG) ons wel met een flinke subsidie van € 1.500. Ook de diaconieën lieten ons weer niet in de steek en nog juist op tijd kon de heer Spinola de toegezegde donaties meenemen naar Fogo.
De ouderen in Campanas, het geboortedorp van onze voorzitter, kunnen weer op de nodige onder-steuning rekenen dankzij de jaarlijkse gift van het Steunfonds Huize Frankenland te Schiedam.
De Fam. van den Nouwenland heeft het werk overgenomen van de heer van de Burg , die het Steunfonds bijna 20 jaar uitstekend gerund heeft. De ouderen op Fogo zijn hem hiervoor dankbaar.
Voor de derde maal achtereen ontvingen wij een forse donatie van ASN Foundation (ASN Bank) voor de uitbouw van onze technische school. Onze Stichting heeft gelukkig opvallend veel instellingen, die ons al meer dan tien jaar steunen, hetgeen als een blijk van vertrouwen in onze werkzaamheden mag worden opgevat. Een aantal namen die hier zeker betrekking op hebben zijn de Paul Tensen Stichting, de Kringloopwinkels “De Kring” uit Reeuwijk, Stichting de Pelgrims-hoeve uit Zoetermeer en Stichting Emmaus uit Haren en de Stichting ’t Arm Kinderhuys uit Breda.
Het Dirk Bos Fonds heeft de bijdragen van de kerkelijke diaconieën voor de derde maal verdubbeld met een mooie donatie van € 3.000.
Wij waren erg blij met de tweede achtereenvolgende gift van liefst € 5.000 van het Passionisten-klooster uit Haastrecht, dat medio 2007 haar 100-jarig bestaan herdacht met een Eucharistieviering.
De Stichting Zonnige Jeugd uit Haarlem reageerde snel en positief op onze eerste aanvraag met een fantastische donatie van € 3.000. Wij blijven onze uiterste best doen om ook in de komende jaren het in ons gestelde vertrouwen waar te blijven maken.
Een heel bijzondere gift ontvingen wij uit Portugal van een oud-collega van de hr. Spinola vanuit hun werkzame leven bij Unichema. Hij woont nu al jaren in Lissabon, waar hij een eigen bedrijf heeft opgebouwd. Als dank voor de hulp, die Spinola gegeven heeft voor het regelen van zijn pensioen, werden wij verrast met een overmaking van €1.500. Zo blijkt maar weer: Wie goed doet, goed ontmoet.
De kinderen van de Koningin Wilhelminaschool uit Gouda sparen al 2 jaar voor ons via “de Schaal van samen delen” en tezamen met de collecteopbrengst van de Kerstviering leverde dit bijna € 1.000 op.
Twee trouwe donateurs uit Tilburg en tevens fans van Kaap Verdië, Gwen Kriekaard en Hans Lode-wijkx, werden in augustus 2007 elk 50 jaar oud. Het bereiken van deze mijlpaal vierden zij met familie en vrienden, die verzocht werden om een verjaardagscadeau in de vorm van een gift op ons gironummer.
Dit leverde bijna € 500 op. Bedankt mannen ( en alle geldgevers) voor dit grootse gebaar en van mijn kant samen nog vele gezonde jaren toegewenst. Ik hoop dat het navolging vindt bij andere donateurs.
Doordat wij op verzoek van directies van diverse scholen op Kaap Verdië veel apparatuur hier hebben gekocht en opgestuurd konden wij als ideële Stichting de BTW terugvragen, hetgeen € 1.365 opleverde.
Onze activiteiten in Nederland
Naast de inspanning, die voornoemde fondsenwerving met zich brengt, heb ik samen met de heer Spinola vele uren gespendeerd aan het inzamelen van computerapparatuur met toebehoren voor lycea op Kaap Verdië. Wij worden hierbij gelukkig van vele kanten geholpen.
Onze grote opslag-container staat nu al weer meer dan 1 jaar op het terrein van Bunnik’s Logistics achter het station.
Mede door de bereidheid van het personeel, die ons helpen met een heftruck als we die nodig hebben en met het beschikbaar stellen van grote kartonnen dozen om alles in op te bergen, redden
we ons aardig met deze opslagmogelijkheid. Ook dit jaar wordt de huursom van deze container
weer gesponsord door de Stichting Vrienden van Las Palmas uit Alphen a/d Rijn, waarvoor onze hartelijke dank!
Via Uniqema ontvingen wij een partij zeer bruikbaar gereedschap voor onze technische school en meer dan 200 prachtige overall’s, die na een fusie overbodig waren geworden. Na een chemische reiniging, ook op kosten van een sponsor, zullen deze verscheept worden naar Kaap Verdië, waar ze erg goed van pas zullen komen.
Ook bijzonder te vermelden is de gift van zo’n 12.000 balpennen van het C.N.V., die wij via de conciërge van Basisschool De Triangel hebben gekregen. Door een foutje was er een verkeerd telefoonnummer op gedrukt, zodat ze voor het C.N.V. niet meer bruikbaar waren, maar voor ons
des te meer op de vele lagere scholen en de lycea op Fogo. Hier is dus zeker sprake van: “Föutje bedankt!” . Cor, bedankt voor je bemiddeling in deze en alle hulp, die we steeds weer van je krijgen.
Van de Stichting “Gered Gereedschap” uit Waddinxveen kregen wij 25 gereedschapskisten, gevuld met allerlei door vrijwilligers van deze stichting opgeknapt timmermansgereedschap. Dank voor de jarenlange steun die wij van “Gered Gereedschap” hebben gekregen.
Van het Centrum voor Educatieve Diensten (CED) in Rotterdam-Ommoord kregen wij in februari jl. ongeveer 65 computers met toebehoren. Een medewerker daar, met wie wij in contact kwamen, is al heel lang met veel enthousiasme bezig om allerlei spullen naar Kaap Verdië te brengen en is er vaak op bezoek geweest en dus hopen we dat deze goede samenwerking in de toekomst een vervolg zal krijgen. Bedankt Hans!
Eén van de informaticalokalen met onze computers
Uiteraard verdient Rien Schutte ook weer veel dank voor zijn inspanningen om alle computers bij hem thuis na te kijken en er Portugese software op te zetten. Zonder zijn belangeloze inzet kon dit project niet het succes kregen, dat wij nu al bereikt hebben. In september jl. is onze 1000e computer naar Kaap Verdië gebracht!. Wij hebben inmiddels bijna 400 aanvragen voor gebruikte computers, die een goed tweede leven kunnen krijgen op één van de lycea, die er met smart op wachten.
Wij zijn geïnteresseerd in snelle Pentiums 2 of in P3 computers.(Pentium 4 mag ook!).
Autoverhuurbedrijf Michaelis heeft ons ook het afgelopen jaar weer goed geholpen door gratis een auto beschikbaar te stellen als we die nodig hadden om computers op te halen. Veel dank daarvoor!.
Er hebben twee grote transporten plaatsgevonden naar Kaap Verdië. De totale kosten hiervan zijn behoorlijk hoog, maar ze zijn het zeker wel waard. We hopen hier nog lang mee door te kunnen gaan.
Ik hoop dat u met evenveel plezier dit jaarverslag gelezen heeft als waarmee ik het geschreven heb.
Fijn, dat geconstateerd kan worden dat uw hulp zo effectief kan zijn op een klein eilandje als Fogo.
Volgend jaar hoop ik weer goede berichten over de verdere ontwikkeling van onze technische school te kunnen melden. Ik groet u hartelijk en wens u het allerbeste toe. Hans Kramer